خمس و زکات از معجزات اقتصادی قرآن می باشند؛ اما به دلایل متعددی مهجور و ناشناخته مانده اند؛ این مطالب بر اساس اصول اقتصادی و حسابداری به طور مختصر و مفید نوشته شده و شامل دو بخش است؛ یک بخش خمس منفعت کسب در قالب فرمول بیان شده و بخش دوم پاسخ به سوالات و ابهاماتی در مورد خمس و زکات می باشد.

فرمول خمس منفعت کسب:

هر فرد باید دو حساب خمسی و غیر خمسی داشته باشد:

منفعت مشمول خمس= مانده درآمد حاصل از فعالیت و سود آن+ ملزومات مصرف نشده (به ارزش جاری)+ دارایی و هزینه غیر ضروری از محل درآمد

منفعت مشمول خمس*20%=خمس

حساب غیر خمسی= مانده مهریه+دیه+ارث+هدیه+وام ضروری+قرض+جایزه+ سایردریافتیهای غیر از فعالیت کسب و کار

توضیحاتی در مورد فرمول خمس:

خمس مربوط به سود حاصل از فعالیت کسب و کار می باشد.از اینرو برای محاسبه آن، فقط درآمدهای حاصل از کسب و کار و هزینه های پرداخت شده از این محل مورد محاسبه قرار می گیرد.در این مورد نکاتی بیان می شود.

الف- درآمدها:

1-منظور از درآمد، درآمد حاصل از فعالیت کسب و کار و سود ناشی از سرمایه گذاری آن در پایان دوره می باشد.همچنین سایر درآمدها مثل یارانه ها، جایزه، قرض، هدیه، مهریه، دیه، وام، ارث و غیره که ناشی از فعالیت کسب و کار نیست؛ مشمول خمس نمی باشد.همچنین منظور از درآمد، درآمد شخص حقیقی بوده و درآمد اشخاص حقوقی شامل  نمی شود.

2- برای هر شخصی که دارای کسب و کار می باشد؛ سال خمسی در نظر گرفته می شود و  معمولا دوره آن یکساله می باشد؛ ولی اگرشخصی سالهای قبل از آن نیز خمس پرداخت نمی کرده است؛ دوره محاسبه شده شامل همه آن دوره ها نیز می باشد.

3- برای پرداخت خمس، ملاک تحقق درآمد نیست؛ بلکه درآمد باید وصول شده باشد یا اینکه براحتی قابل وصول باشد. همچنین درآمد نمی تواند با دست به دست شدن بین افراد از خمس معاف شده و هر فریبکاری برای کم نشان دادن درآمد یا زیاد نشان دادن هزینه ها در پایان دوره قابل قبول نبوده و نباید مورد محاسبه قرار گیرد.

ب- هزینه ها

1-بر اساس اصول حسابداری، هزینه های قابل قبول دو شرط دارند؛ اول اینکه محقق شده باشند؛ دوم اینکه ضرورت داشته باشند. این ضرورت یا مربوط به هزینه کننده است که اصطلاحا عرف شخص می گویند  یا مربوط به هزینه شونده است.از اینرو بخشش، قرض دادن و سایر هزینه ها زمانی به عنوان هزینه قابل قبول استکه ضرورت هزینه کننده یا هزینه شونده باشد در غیر اینصورت اگر از محل درآمد، هزینه شوند؛ شامل خمس می شوند.

2-وامهایی که گرفته می شود؛ اگر صرف امور ضروری شود؛ اقساط پرداختی، هزینه ضروری می باشد؛ در غیر اینصورت به عنوان هزینه های غیر ضروری بوده و مشمول خمس می باشد.همچنین قرضهایی که دیگران بر می گردانند اگر از محل درآمدها باشند؛ شامل خمس می باشد.

3- منظور از ملزومات، تمام اقلام قابل مصرف خانوار مثل مواد خوراکی، بهداشتی و سایر موارد می باشد که از محل درآمد تهیه شده باشد. مانده ملزومات در پایان دوره شامل خمس می باشد.

4-مدیریت هزینه ها جهت کاهش سود و خمس:

می توان با مدیریت هزینه ها و درآمدها مقدار سود و خمس را کاهش داد؛ نمونه هایی بیان می شود.

4-1: می توان درآمد مازاد ماهانه و یا سالانه به حساب مهریه که هزینه ضروری است واریز کنیم.

4-2:برای ایجاد دارایی خودرو، مسکن و غیره برای خودمان، فرزندان یا سایر افراد در حال یا آینده می توان بنام آنها در همان بیمه خاص سرمایه گذاری کرد. اینگونه هم تحقق هزینه صورت گرفته است و هم هزینه ضروری می باشد. همچنین اگر حق بیمه ها صرف دارایی ضروری نشود و یا اینکه مثل بیمه عمر منافعش به ما بر گردد و این حق بیمه ها از محل درآمد حاصل از کسب و کار باشد؛ شامل خمس می شود.