*نقدی بر سیاستهای دولت در مورد بانکها*
🔷بانکها دو وظیفه مهم را بر عهده دارند؛ یکی اینکه سپرده های مردم را در جای مناسب سرمایه گذاری کنند؛ دیگر اینکه سود بدست آمده را شناسایی کرده و به سپرده های مردم واریز کنند؛ بانکها با توجه به هزینه های فراوانی که دارند؛ تقریبا در هر دو مورد ضعیف عمل می کنند؛ در این نوشتار برای اصلاح این ساختار مطالبی در قالب پرسش و پاسخ بیان می شود.
*🟫الف: آیا بانکهای ما عدالت و کارایی دارند؟*
🔷کارایی به این معناستکه بانکها با کمترین هزینه، بالاترین سود را برای سپرده های مردم ایجاد کنند؛ ولی بانکها با بالاترین هزینه، کمترین سود برای سپرده ها ایجاد کرده و سود اسمی بانکها از نرخ تورم هم کمتر می باشد؛ عدالت در بانکها به این معناستکه سود بدست آمده عادلانه توزیع شود؛ این مساله هم بخوبی انجام نمی شود؛ بخش بزرگی از سود به عنوان حق الوکاله و سهم بانک از سود تسهیلات، نصیب بانک شده و بخشی از سپرده های مردم نیز شامل سود نمی شود؛ از اینرو نظام بانکی ما از نظر عدالت و کارایی بسیار ضعیف می باشد.
*🟩ب: آیا بانکها، تولید پول می کنند؟*
🔷بانکها به هر میزانی که تقاضا برای پول وجود داشته باشد؛ می توانند تسهیلات داده و تولید پول بدون پشتوانه کنند؛ این مساله تعادل بین حجم پول، حجم تولید و قیمتها را به هم زده و زمینه تورم ایجاد می کند. همچنین از این محل، منفعت زیادی نیز کسب می کنند؛ برای حل این مشکل، منابعی که وارد تسهیلات می شود؛ باید مسدود شود. بانکها در صورتیکه نیاز به نقدینگی داشته باشند؛ می توانند از بانک مرکزی تسهیلات بگیرند. همچنین پشتوانه پول، حساب عمومی بوده و بانک مرکزی زیر مجموعه این حساب باید باشد.
*🟨پ: آیا در بانکهای ما ربا وجود دارد؟*
1️⃣- ربا به معنای این استکه در قرض دادن، زیادی پس گرفته شود. بانک در قرض دادن پول، فقط به اندازه کارمزد می تواند دریافت کند.
2️⃣- تورم نیز در قرض لحاظ نمی شود؛ چون تورم، مالیات و جریمه ای استکه دولت از پولهای راکد می گیرد؛ این جریمه نیز صاحب پول باید بدهد و نهایتا دولتها باید جبران کنند.
3️⃣- تسهیلات قرض الحسنه مشکل ربا ندارد؛ ولی در اصل، ظلم به صاحب سپرده است؛ چون در اثر تورم، ارزش پولش کم می شود.
از اینرو انواع تسهیلات قرض الحسنه، برای سپرده گذاران ظالمانه بوده و توزیع نامناسبی داشته و رانت زیادی برای بانکها و دریافت کنندگان آن، ایجاد می کند؛ همچنین کارایی چندانی هم در اقتصاد ندارد؛ از اینرو بانکها نباید پرداخت کنند.
4️⃣- تسهیلات قرض الحسنه کجا پرداخت کند؟
🔷تسهیلات قرض الحسنه باید از طریق بانک بیمه پرداخت شود؛ در اینجا بر اساس ریسک افراد و سقف خسارت، میزان حق بیمه و تسهیلات آنها مشخص شده و عادلانه هم است. منابع این بانک نیز از محل حق بیمه ها، اقساط تسهیلات، یارانه ها، جریمه ها و سایر کمکهای حساب عمومی و مالیاتهاست.
*🟪ج: بانکها باید چه نوع تسهیلاتی پرداخت کنند؟*
1️⃣- منابعی که در تسهیلات وارد می شود؛ باید مسدود شده و متناسب با همین، به سپرده ها سود داده شود.
2️⃣- تسهیلات بانکها، فقط در بخش سرمایه گذاری وارد شود؛ سود علی الحساب برابر هزینه سرمایه بوده و سود پایان دوره سرمایه گذاری هم به عنوان سود پایان سال سپرده ها می باشد.
3️⃣- بانکها بابت خدماتی که به صاحبان سپرده و تسهیلات می دهند؛ باید کارمزد بگیرند؛ همچنین این کارمزد درصدی نبوده و متناسب با کارکرد آنهاست.
4️⃣- بانکها از محل سود سرمایه گذاری و نگهداری سپرده ها، هیچ سهمی نمی برند؛ سود سرمایه گذاری بانکها، متعلق به صاحبان سپرده است.
*🟩چ: بانکها باید بصورت خصوصی باشد یا دولتی*
بانکها جای بسیار حساسی بوده و باید از سپرده مشتریان بخوبی محافظت شود؛ همچنین سپرده ها هم باید در جای مناسب سرمایه گذاری شود؛ از اینرو دولت باید نظارت مستمری بر بانکها داشته باشد. همچنین بانک می تواند بصورت بخش مستقل دولتی یا بخش خصوصی اداره شود؛ همچنین اگر از بخش مستقل دولتی باشد؛ زیانش از مالیاتها جبران شده و اگر از بخش مستقل خصوصی باشد؛ زیانش از محل بیمه مشاغل جبران می شود.
*🟨ح: نحوه ی پرداخت تسهیلات مسکن چگونه است؟*
🔷بخش بزرگی از تسهیلات بانکها، مربوط به مسکن است؛ در این مورد چند نکته بیان می شود.
1️⃣- این تسهیلات هم باید به صورت مشارکت در سرمایه گذاری بوده و سرمایه گذاری بانکها در شرکتهای دولتی، عمومی و خصوصی می باشد.
2️⃣- حساب عمومی می تواند در قبال ایجاد نقدینگی و تسهیلات، مسکن تولید کرده و مسکن پشتوانه پول شود. همچنین این مسکن طی اجاره معین می تواند به اشخاص واگذار شود؛ همچنین اشخاص می توانند هر ساله درصدی از مسکن را خریده و از اجاره هم کاسته می شود.
3️⃣- اشخاص ضعیف جامعه، از طریق بخش بیمه و یارانه می توانند برای خرید، ساخت و استفاده از مسکن کمک شوند. این کمکها بر حسب دهک درآمدی بوده و بخشی از اجاره و یا درصدی از بهای مسکن می باشد.
*🟦خ: تسهیلات داراییهای راکد*
🔷خیلی از داراییهای اشخاص، راکد می باشد؛ آنها می توانند از این محل سود یا تسهیلات دریافت کنند؛ در این مورد چند نکته بیان می شود.
1️⃣- داراییهایی مثل زمین، مسکن، طلا، ارز، سکه و غیره ممکن است راکد بوده و حتی جریمه هم شوند؛ اشخاص می توانند این داراییها را برای مدت معینی به حساب عمومی منتقل کرده و از محل توثیق این داراییها، تسهیلات جدید یا بخشی از سود آن دریافت کنند.
2️⃣- میزان ایجاد نقدینگی و تسهیلات از توثیق داراییهای راکد، به میزان تقاضا برای سرمایه گذاری نیز بستگی دارد؛ همچنین بر اساس درصد نقد شوندگی داراییها، می توان تسهیلات و پول جدید ایجاد کرد.( مثلا از ۶۰ تا ۱۰۰ درصد)
همچنین می توان سود این تسهیلات را پس از کسر کارمزد پرداخت کرد.
3️⃣- در این روش هم منابع سرمایه گذاری افزایش یافته، هم داراییهای راکد کاهش یافته و هم منافع بیشتری نصیب حساب عمومی می شود.
*🟫د: انواع بانکها و نحوه فعالیت آنها چگونه است؟*
1️⃣- بانک دریافت و پرداخت، سپرده ها را جمع آوری کرده و به بانک تسهیلات می دهد.
2️⃣- بانک تسهیلات، تسهیلات به مشتریان پرداخت کرده و از ابتدا تا انتها کنترل کرده و سود واقعی شناسایی کرده و به حساب سپرده گذاران واریز می کند.
3️⃣- بانک بورس، منابع مردم را جمع آوری کرده و در شرکتها سرمایه گذاری می کند. این بانک می تواند مثل بانک تسهیلات بوده یا اینکه در همین ساختار بورس، سود علی الحساب روزانه به اندازه هزینه سرمایه به قیمت واقعی سهم اضافه کرده و قیمت پایانی سهم ایجاد کند؛ همچنین نوسان روزانه سهم، درصد معینی بالا و پایین قیمت پایانی سهم می باشد. همچنین سود واقعی شرکت که شامل تورم نیز می شود؛ در پایان دوره به نسبت مانده روزانه سهام، تسهیم می شود.
4️⃣- بانک بیمه، شامل بخش سپرده و تسهیلات می باشد. در بخش سپرده، حساب بیمه مشتریان و حساب یارانه ها می باشد. این سپرده ها می تواند در بانک تسهیلات و بورس سرمایه گذاری شود؛ در بخش تسهیلات بیمه نیز، تسهیلات قرض الحسنه بابت خسارت مشتریان بر اساس حق بیمه پرداختی آنها و سقف خسارت، پرداخت می شود. همچنین یکی از وظایف دولت، جبران تورم برای پول نقد مردم است؛ این بانک، این ریسک را پوشش می دهد. برای این منظور، مردم پولهای خود را در بانک بیمه سرمایه گذاری می کنند؛ اگر نرخ سود آن، کمتر از نرخ تورم بود؛ دولت باید از محل جریمه افزایش غیر مجاز قیمتها، جبران کند.
*⬛ر:سرمایه گذاری بانکها باید چگونه باشد؟*
1️⃣- هزینه سرمایه سرمایه گذاری، همان سود علی الحساب سپرده ها بوده و تورم و سود پایان دوره، سود خالص سپرده ها است.
۲-اگر بخش تسهیلات، بدرستی سرمایه را مدیریت نکرده و زیان آور شدند؛ به علت ایجاد ریسک سرمایه گذاری برای بخش تولید و مصرف، جریمه شده و به بیمه مشاغل و اشخاص واریز می شود.
3️⃣- برای اینکه بهتر بتوان بر سرمایه گذاری ها و پیمانها نظارت کرد؛ بهتر است پیمانها بر اساس درجه و ظرفیت پیمانکاران به آنها واگذار شده و تا زمانیکه صلاحیت و صورتهای مالی مناسبی داشته باشند؛ به فعالیت خود ادامه دهند؛ جابجایی پیمانکاران، باعث ایجاد سوء استفاده زیاد و عدم نظارت و ارزیابی مناسب از فعالیت آنها می شود.
*🟥ز: برای جلوگیری از پولهای راکد چکار می توان کرد؟*
🔷پولها باید در بخش سرمایه گذاری وارد شود؛ و گرنه بخش تولید و مصرف با مشکل روبرو می شود؛ برای جبران این ریسک، پولهای راکد بیشتر از ذخیره ضروری، باید جریمه شود؛ این جریمه به حساب بیمه مشاغل و اشخاص واریز می شود؛ همچنین پولهایی که در بانک بیمه، بورس و تسهیلات سرمایه گذاری شود؛ راکد نبوده و جریمه نمی شود.
*🟦س: آیا تسهیلات بانکها شرعی است؟*
🔷تسهیلات فروش اقساطی، مرابحه و مضاربه که در آن کالا خرید و فروش می شود؛ به علت صوری بودن فاکتورها مشکل دارد؛ از اینرو فاکتورها باید در سامانه دارایی ثبت شده و کد پیگیری داشته باشد. همچنین تسهیلات مشارکت هم اغلب صوری است؛ از اینرو تسهیلات سرمایه گذاری بصورت تخصصی از ابتدا تا انتها باید کنترل شده و سود واقعی شناسایی شود.
*🟩ط: آیا در تسهیلات کالایی هم می توان سود گرفت؟*
🔷در تسهیلات فروش اقساطی، مرابحه، مضاربه و سایر تسهیلات، بانک، کالایی یا خدمتی را خریده و بطور نسیه به مشتری می فروشد؛ در این حالت هم هزینه سرمایه و هم تورم شناسایی می شود؛ البته به شرطی که معامله صوری نباشد. در تسهیلات مشارکت در سرمایه گذاری نیز هزینه سرمایه، تورم و سود شناسایی می شود.
*🟥ش: آیا بانکها مجاز به گرفتن جریمه هستند؟*
🔷اگر مشتریان در موعد مقرر تسهیلات خود را تسویه نکنند؛ باید بابت هزینه های اضافی بانک جهت وصول، کارمزد بدهند؛ از اینرو جریمه درصدی صحیح نمی باشد؛ همچنین در غیر از تسهیلات قرض الحسنه، برای مبالغ بعد از سررسید، تورم و هزینه سرمایه نیز لحاظ می شود.
*🟫ص: کارمزدها و سهم سود بانکها چگونه است؟*
در این مورد چند نکته بیان می شود.
1️⃣- کارمزدهای بانکی باید بر اساس مدت زمان استاندارد فعالیت نیروی کار و سرمایه باشد؛ کارمزدهای درصدی بانکها که به نسبت تسهیلات، ضمانت نامه، اعتبارات اسنادی و غیره گرفته می شود؛ اشتباه بوده و باید اصلاح شود.
2️⃣- حق الوکاله بانک و سهم سود تسهیلات بانکها
بانکها حدود ۳ درصد از سپرده مدت دار و همچنین بخشی از سود تسهیلات (پس از کسر سود پرداختی به سپرده گذاران) را سهم خودشان می دانند؛ در صورتیکه این مساله اشتباه بوده و باعث رانت و سوءاستفاده بزرگی در بانکها می شود؛ سپرده ها و تسهیلات، متعلق به بانکها نبوده و منافع آن متعلق به سپرده گذاران است.
3️⃣- منبع درآمدی بانکها، فقط کارمزدها می باشد؛ در صورت زیان بانک، اگر بخش مستقل دولتی باشد؛ این زیان از طریق مالیاتها جبران می شود؛ اگر بانک بخش مستقل خصوصی باشد؛ این زیان توسط بیمه مشاغل جبران می شود.
*🟪ض: اصلاح نظام تضمینات*
🔷امروزه بانکها برای تسهیلات، ضمانت نامه و اعتبارات اسنادی و غیره، تضمینات می گیرند؛ معمولا از چک و سفته مشتری یا ضامنینش استفاده می کنند؛ این مساله هم مشکلاتی برای مشتری و ضامنینش بوجود آورده و هم کارایی چندانی ندارد؛ در این مورد چند نکته بیان می شود.
1️⃣- میزان اعتبار تمام اشخاص جامعه از طریق سامانه دارایی باید معین شود. سرمایه مازاد اشخاص به عنوان اعتبار شخص، مسدود می شود.
2️⃣- دارایی های مازاد شخص شامل زمین، مسکن، طلا، ارز، سهام، سپرده بانکی و غیره است؛ به هر اندازه که مسدود شود؛ به اعتبار شخص افزوده می شود‌.
3️⃣- سقف دسته چک، تسهیلات، تضمینات، اعتبار اسنادی بر اساس میزان اعتبار شخص است؛ همچنین بر اساس ریسک شخص، سپرده نقدی دریافت شده و در حساب بیمه سرمایه گذاری شخص، مسدود می شود.
4️⃣- زمانیکه شخص به تعهداتش عمل نکند؛ اعتبارش در سامانه دارایی ضبط می شود؛ این مساله باعث می شود که بخشی از دارایی های شخص بفروش رفته و یا اینکه دارایی شخص به حساب عمومی منتقل شده و بابت آن، بدهی پرداخت می شود؛ تا زمانیکه این دارایی متعلق به حساب عمومی بوده، منافعش نیز متعلق به این حساب بوده و از این محل می تواند تسهیلات پرداخت کند؛ اگر بدهکار بدهی خود را با حساب عمومی تسویه کند؛ دارایی اش به او برگردانده می شود.
5️⃣- در این روش تضمینات، گرفتن تضمینات بسیار آسان و کم هزینه بوده و مطالبات بانکها براحتی وصول می شود؛ اینچنین بار محاکم قضایی نیز بسیار کمتر می شود.
*🟪ط: چکار کنیم اعتبار چکها زیاد شود؟*
1️⃣- صاحب چک به اندازه اعتبارش می تواند چک صادر کند؛ از اینرو در سامانه چکها در زمان ثبت چک، اعتبار چک هم مسدود می شود؛ اگر اعتبار کم داشت، چک ثبت نمی شود. در صورت برگشت چک، پس از فرصت معینی، دارایی شخص نیز ضبط می شود.
2️⃣- بر اساس ریسک افراد، سپرده نقدی دریافت شده و این سپرده در حساب بیمه سرمایه گذاری فرد مسدود می شود.
🔷در پایان باید گفت با اصلاح نظام بانکی، مشکل بیمه ها، بورس، سرمایه گذاری، تولید، اشتغال و تورم نیز حل می شود.